ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ: Ο ΣΥΜΜΑΧΟΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ
Γράφει η Νίκη Σταματοπούλου
TECH & NATURE
Στον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο, το να καταφέρουμε ως εκπαιδευτικοί να βοηθήσουμε έναν έφηβο να απομακρυνθεί, έστω και προσωρινά, από το κινητό του και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μοιάζει πολλές φορές με ανέφικτη αποστολή.
Παρόλο που η τεχνολογία αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας και μπορεί να προσφέρει σημαντικές δυνατότητες μάθησης, η υπερβολική ή αδιάκοπη χρήση της ενδέχεται να λειτουργήσει ως τροχοπέδη στη συγκέντρωση και στη μαθησιακή διαδικασία. Το ζητούμενο, βέβαια, δεν είναι η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας, αλλά ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης μας μαζί της.
Ο όρος «ψηφιακή αποτοξίνωση» χρησιμοποιείται εδώ περιγραφικά και όχι ως ιατρικός ή θεραπευτικός όρος. Αναφέρεται στη συνειδητή μείωση ή οριοθέτηση της χρήσης ψηφιακών συσκευών και εφαρμογών, με στόχο να δημιουργηθεί περισσότερος χώρος για δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση, αλληλεπίδραση και χρόνο.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, ως εκπαιδευτικοί να θέσουμε εκείνα τα όρια που θα επιτρέψουν στους μαθητές να ανακτήσουν τη συγκέντρωσή τους, να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες, να καλλιεργήσουν την κριτική τους σκέψη και να επανασυνδεθούν με την ουσιαστική μάθηση;
Η μάθηση είναι μια διαδικασία που απαιτεί προσπάθεια, ενεργοποίηση σύνθετων νοητικών λειτουργιών, υπομονή και επιμονή. Η κατανόηση ενός δύσκολου κειμένου, η επίλυση ενός σύνθετου προβλήματος ή η ανάπτυξη ενός επιχειρήματος χρειάζονται χρόνο και διαρκή προσοχή.
Αντίθετα, πολλά μέσα κοινωνικής δικτύωσης βασίζονται στην ταχεία εναλλαγή περιεχομένου, στις ειδοποιήσεις και στο ατελείωτο scrolling. Τέτοια χαρακτηριστικά μπορούν να ενισχύουν τη συχνή επιστροφή του χρήστη στην εφαρμογή και να δυσκολεύουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, την παρατεταμένη συγκέντρωση σε δραστηριότητες που εξελίσσονται με πιο αργό ρυθμό.
Η λειτουργία αυτή είναι, ωστόσο, περισσότερο σύνθετη από την απλουστευτική αντίληψη ότι κάθε ειδοποίηση ή κάθε like προκαλεί αυτόματα μια συγκεκριμένη αντίδραση στον εγκέφαλο. Η ανθρώπινη συμπεριφορά και η σχέση μας με την τεχνολογία επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, όπως ο τρόπος χρήσης, το περιεχόμενο, η διάρκεια, η ηλικία, η προσωπικότητα και το κοινωνικό περιβάλλον.
Έτσι, για έναν μαθητή που έχει συνηθίσει στη συνεχή και γρήγορη εναλλαγή ερεθισμάτων, η μελέτη ενός απαιτητικού κειμένου ή η επίλυση σύνθετων προβλημάτων μπορεί να φαίνεται περισσότερο χρονοβόρα ή κουραστική.
Παράλληλα, προβληματισμός υπάρχει και για τις πιθανές επιπτώσεις σε γνωστικό και κοινωνικό επίπεδο. Η άμεση πρόσβαση σε τεράστιο όγκο πληροφοριών αποτελεί αναμφίβολα σημαντικό πλεονέκτημα της ψηφιακής εποχής. Δεν οδηγεί από μόνη της σε μείωση της κριτικής ικανότητας. Όταν όμως η αναζήτηση έτοιμων απαντήσεων υποκαθιστά συστηματικά τη διαδικασία της διερεύνησης, της ανάλυσης και της σύνθεσης, υπάρχει ο κίνδυνος ο μαθητής να εξασκεί λιγότερο αυτές τις δεξιότητες.
Αντίστοιχα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν οδηγούν κατ’ ανάγκην στην κοινωνική απομόνωση. Για πολλούς εφήβους αποτελούν έναν σημαντικό χώρο επικοινωνίας, έκφρασης και κοινωνικής σύνδεσης. Όταν, όμως, η ψηφιακή επικοινωνία καταλαμβάνει δυσανάλογα μεγάλο μέρος της καθημερινότητας και περιορίζει τη δια ζώσης επαφή, μπορεί να επηρεαστούν δραστηριότητες όπως η προσωπική επικοινωνία, η συνεργασία και η συμμετοχή στην οικογενειακή ή σχολική ζωή.
Γι’ αυτό και το ζητούμενο δεν είναι μια απόλυτη αποχή από την τεχνολογία, αλλά η καλλιέργεια μιας πιο συνειδητής και ισορροπημένης σχέσης μαζί της.
Οι στρατηγικές που μπορούν να εφαρμοστούν είναι πολλές και χρειάζεται να προσαρμόζονται στην ηλικία, στις ανάγκες και στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε μαθητή. Ένα πρώτο βήμα είναι η ενημέρωση των εφήβων σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των ψηφιακών πλατφορμών, τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τη διατήρηση της προσοχής τους και τη σημασία της αυτορρύθμισης.
Εξίσου σημαντική είναι η ενθάρρυνση δραστηριοτήτων που απαιτούν χρόνο, προσπάθεια και ενεργή συμμετοχή: η φιλαναγνωσία, οι τέχνες, ο αθλητισμός, η δημιουργία, η επαφή με τη φύση, οι πρακτικές δραστηριότητες και, φυσικά, η ουσιαστική επικοινωνία με άλλους ανθρώπους.
Δεν πρόκειται για μια αντιπαράθεση ανάμεσα στην «καλή» πραγματική ζωή και στην «κακή» ψηφιακή ζωή. Η τεχνολογία αποτελεί ήδη μέρος της πραγματικότητας των νέων ανθρώπων και μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά, εκπαιδευτικά και κοινωνικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο έφηβος χρησιμοποιεί τα ψηφιακά μέσα ως εργαλεία ή αν σταδιακά η χρήση τους καταλαμβάνει περισσότερο χρόνο και προσοχή από όσο ο ίδιος θα επέλεγε συνειδητά.
Ο έφηβος δεν είναι απλώς ένας μαθητής που πρέπει να αποδώσει ακαδημαϊκά· είναι ένας άνθρωπος που διαμορφώνεται, αναζητά την ταυτότητα και το νόημα, δημιουργεί σχέσεις και ανακαλύπτει τον κόσμο γύρω του.
Όταν του προσφέρουμε τη δυνατότητα να απομακρυνθεί για λίγο από τη συνεχή ροή των ψηφιακών ερεθισμάτων, δεν του στερούμε απαραίτητα την ψυχαγωγία του. Του δίνουμε χώρο και χρόνο να ακούσει τη δική του φωνή, να ονειρευτεί, να συγκινηθεί από ένα βιβλίο, να αφοσιωθεί σε μια σκέψη, να δημιουργήσει και να βιώσει όσα συμβαίνουν πέρα από μια οθόνη.
Κι ως ενήλικες, γονείς και εκπαιδευτικοί, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε όχι αν πρέπει να απομακρύνουμε την τεχνολογία από τη ζωή των παιδιών, αλλά πώς μπορούμε να τα βοηθήσουμε να αποκτήσουν τον έλεγχο της σχέσης τους μαζί της.
Γιατί η πραγματική πρόκληση της ψηφιακής εποχής δεν είναι να μάθουμε στους νέους να ζουν χωρίς τεχνολογία, αλλά να τους βοηθήσουμε να μάθουν να ζουν με αυτήν, χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτήν.
Κάθε άρθρο είναι μια ιδέα που αξίζει να ακουστεί.
Εδώ, οι λέξεις βρίσκουν τον σωστό τους χώρο
Πρόσθεσε μας στο inbox σου!
Κάνε εγγραφή στο Newletter μας & ενημερώσου για εμάς
Ενημερωθείτε για την πολιτική προσωπικών δεδομενων.