ΙΣΟΤΗΤΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ: ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

Τι σημαίνει ισότητα απέναντι στον νόμο; Σημαίνει ότι, ως πολίτες, έχουμε τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις χωρίς διάκριση βάσει του φύλου, της ηλικίας, του επαγγέλματος, της κοινωνικής τάξης, της οικονομικής κατάστασης και οποιουδήποτε άλλου προσδιοριστικού στοιχείου. Πρόκειται, μάλιστα, για συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Στο άρθρο 4 αναφέρεται ότι «Οι Έλληνες είναι ίσοι απέναντι στον νόμο» και στη δεύτερη παράγραφο του ίδιου άρθρου ότι «Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις».

Ο βασικός προβληματισμός που προκύπτει, παρατηρώντας τη σύγχρονη πραγματικότητα, αφορά το αν τελικά όλοι απολαμβάνουν την ίδια αντιμετώπιση ενώπιον του νόμου. Μήπως, τελικά, υπάρχει μια σημαντική διάσταση μεταξύ θεωρίας και πράξης;

Ρίχνοντας μια πρόχειρη ματιά στον έξω κόσμο —όχι στον κόσμο του πλούτου και της ευπορίας, στον οποίο λίγοι «ελίτ» είναι τυχεροί να ζουν— θα προσέξει κανείς την απελπισία, την απαισιοδοξία και τη φτώχεια. Ισότητα απέναντι στον νόμο και δικαιώματα λέμε και ξαναλέμε από τη μία, από την άλλη όμως μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων ζουν σε συνθήκες χωρίς ιδιαίτερες ευκαιρίες να αποκτήσουν τα ίδια δικαιώματα και, άρα, να είναι ισότιμοι απέναντι στον νόμο.

Πιο συγκεκριμένα, όλοι —υποτίθεται πάντοτε— κατέχουν το δικαίωμα στην εργασία, σύμφωνα με το άρθρο 22 του Ελληνικού Συντάγματος. Όμως, η πράξη δείχνει το αντίθετο. Το 8,2% του πληθυσμού της χώρας βιώνει την ανεργία. Πολλοί θα πουν ότι το ποσοστό αυτό είναι μικρό. Πράγματι, έχει σταθεροποιηθεί σε σχέση με το 9,5% του 2024 και αποτελεί το χαμηλότερο ποσοστό ανεργίας σε σχέση με το 2008. Ωστόσο, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας. Επομένως, δεν μπορούμε να μιλάμε για πλήρη ισότητα στο συγκεκριμένο δικαίωμα, όταν ένα μέρος των πολιτών δεν μπορεί να βρει εργασία.

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν μιλάμε για την αξία του ανθρώπου. Πρόκειται επίσης για συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα, ενώ αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας να το σέβεται και να το προστατεύει. Παρ’ όλα αυτά, η διάσταση μεταξύ θεωρίας και πράξης είναι εμφανής. Αμέτρητες περιπτώσεις ανθρώπων υπάρχουν που πέφτουν θύματα κακομεταχείρισης σε τομείς όπως ο οικογενειακός, ο επαγγελματικός ή ο σχολικός, χωρίς η Πολιτεία να λαμβάνει άμεσα μέτρα.

Παράλληλα, φαινόμενα όπως η ευνοιοκρατία, η διαφθορά, η έλλειψη αξιοκρατίας και οι κοινωνικές ανισότητες ενισχύουν αυτή την εικόνα. Άτομα με μεγαλύτερη κοινωνική, οικονομική ή πολιτική δύναμη, ή άτομα που ανήκουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, ενδέχεται να έχουν καλύτερη αντιμετώπιση σε σχέση με άλλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Άτομα με Αναπηρία. Έχουν οι άνθρωποι αυτοί την ίδια πρόσβαση, για παράδειγμα, σε δημόσιες υπηρεσίες; Αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως ένας αρτιμελής άνθρωπος; Η πραγματικότητα δείχνει ότι η ισότιμη πρόσβαση παραμένει ζητούμενο.

Μιλώντας για δικαιώματα, κάτι παρόμοιο ισχύει και για τις διακρίσεις με βάση το φύλο. Η έμφυλη βία —ψυχολογική, οικονομική, σεξουαλική και σωματική— αποτελεί πλέον καθημερινό φαινόμενο, με τα περισσότερα θύματα να είναι γυναίκες. Σε πολλές περιπτώσεις, γυναίκες στερούνται το δικαίωμα στη ζωή και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους, τα οποία εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της προστασίας της ανθρώπινης αξίας.

Τι θα λέγαμε για τους άστεγους; Η ύπαρξή τους αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια κλονίζεται και ότι βασικά δικαιώματα —όπως η στέγη, η τροφή και ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο— δεν είναι δεδομένα στον 21ο αιώνα.

Η ισότητα απέναντι στον νόμο δοκιμάζεται και στον χώρο της Δικαιοσύνης. Η απονομή της δικαιοσύνης στην Ελλάδα προχωρά με αργούς ρυθμούς, με αποτέλεσμα πολίτες να ταλαιπωρούνται για χρόνια μέχρι να δικαιωθούν. Συχνά, οι πιο αδύναμοι αποθαρρύνονται και εγκαταλείπουν τις διεκδικήσεις τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση των Τεμπών, η οποία έχει ενισχύσει το αίσθημα ανισότητας και ατιμωρησίας, ιδιαίτερα για τους συγγενείς των θυμάτων.

Επιπλέον, στον οικονομικό τομέα, μεταξύ 2003 και 2022, το μέσο επίπεδο της ανεπίσημης οικονομικής δραστηριότητας στην Ελλάδα καταγράφηκε στο 23,7% του ΑΕΠ. Η ύπαρξη συναλλαγών χωρίς αποδείξεις, η αδήλωτη εργασία και η φοροδιαφυγή δημιουργούν συνθήκες αδικίας απέναντι στους πολίτες που τηρούν τον νόμο.

Συμπερασματικά, η ισότητα απέναντι στον νόμο και τα δικαιώματα —είτε ατομικά είτε κοινωνικά— δεν αποτελούν αυτονόητες και δεδομένες καταστάσεις. Η ανάλυση που προηγήθηκε δείχνει ότι η ισότητα συχνά παραμένει περισσότερο θεωρητική παρά πραγματική στη χώρα μας. Η αλλαγή αυτής της κατάστασης εξαρτάται και από τους ίδιους τους πολίτες, οι οποίοι οφείλουν να μην αποδέχονται την παραβίαση των δικαιωμάτων τους και να αντιδρούν απέναντι στην αδικία. Μόνο έτσι μπορεί να διαμορφωθεί μια πιο δίκαιη και ουσιαστικά δημοκρατική κοινωνία.

ΠΗΓΕΣ

ΟΟΣΑ για ανεργία: Η Ελλάδα στις υψηλές θέσεις - Γυναίκες και νέοι στο «στόχαστρο» | Insider
Φοροδιαφυγή: Παραμένει σε υψηλότερα επίπεδα στην Ελλάδα σε σύγκριση με άλλες χώρες της ΕΕ - Οικονομικός Ταχυδρόμος - ot.gr