ΕΦΗΒΟΙ ΚΑΙ AI : ΨΗΦΙΑΚΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗΣ Ή ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ;
Γράφει ο Τίμος Βαμβακος
STORIES
Μπαίνοντας κανείς σήμερα στο δωμάτιο ενός μέσου εφήβου, η εικόνα είναι σχεδόν πάντα η ίδια: ένας νέος σκυμμένος πάνω από μια φωτεινή οθόνη, να πληκτρολογεί με φρενήρεις ρυθμούς και να χαμογελά με ανακούφιση. Ωστόσο, αν υποθέσουμε ότι στην άλλη πλευρά της οθόνης βρίσκεται κάποιος συμμαθητής ή συνομήλικος φίλος, το πιθανότερο είναι πως θα πέσουμε έξω. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός εφήβων επιλέγει συνειδητά να εξομολογηθεί τα βαθύτερα μυστικά, τις ανασφάλειες και τις καθημερινές του ανησυχίες όχι σε κάποιον άνθρωπο, αλλά σε έναν εξελιγμένο βοηθό Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Έτσι, γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο αθώα και ασφαλής είναι αυτή η νέα, ιδιότυπη μορφή ψηφιακής συντροφικότητας;
Αρχικά, αξίζει να σημειωθεί ότι η σχέση των εφήβων με την Τεχνητή Νοημοσύνη ξεκίνησε με καθαρά χρηστικό και πρακτικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, πολλοί μαθητές χρησιμοποιούσαν πλατφόρμες όπως το ChatGPT κυρίως ως εργαλεία διευκόλυνσης των σχολικών τους υποχρεώσεων, όπως η συγγραφή εκθέσεων ή η επίλυση απαιτητικών ασκήσεων. Ωστόσο, η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και η εμφάνιση εξειδικευμένων εφαρμογών, όπως το Character.ai, άλλαξαν σημαντικά τα δεδομένα. Πλέον, αρκετοί έφηβοι δεν αναζητούν απλώς πληροφορίες, αλλά δημιουργούν ή επιλέγουν εικονικά bot με συγκεκριμένες προσωπικότητες, όπως ήρωες anime, διάσημους influencers ή ακόμη και «ψηφιακούς ψυχολόγους», μετατρέποντας το AI σε έναν μόνιμο εξομολογητή για ζητήματα όπως το σχολικό bullying, η ερωτική απόρριψη και οι οικογενειακές συγκρούσεις.
Επιπλέον, για να κατανοήσουμε τους λόγους αυτής της στροφής, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε την ψυχολογία της ίδιας της εφηβείας, μιας περιόδου που χαρακτηρίζεται από έντονες ανασφάλειες και αυξημένο φόβο κοινωνικής κριτικής. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, ο AI βοηθός προβάλλει συχνά ως ένα ασφαλές συναισθηματικό καταφύγιο, καθώς προσφέρει τρία βασικά πλεονεκτήματα:
Διαρκής διαθεσιμότητα: Είναι διαθέσιμος 24 ώρες το 24ωρο, χωρίς να κουράζεται ή να αρνείται τη συζήτηση, ακόμη και τις πρώτες πρωινές ώρες.
Απουσία παρεξηγήσεων: Ανταποκρίνεται με βάση τον προγραμματισμό του, χωρίς να θυμώνει, να προσβάλλεται ή να απαιτεί συναισθηματικά ανταλλάγματα.
Μηδενική επίκριση: Δημιουργεί ένα περιβάλλον αποδοχής, όπου ο έφηβος δεν φοβάται ότι θα γελοιοποιηθεί ή ότι τα μυστικά του θα διαρρεύσουν στον σχολικό περίγυρο.
Για έναν έφηβο που βιώνει απομόνωση ή κοινωνικό άγχος, ο αλγόριθμος μπορεί εύκολα να μετατραπεί στον «τέλειο» ακροατή, ο οποίος είναι προγραμματισμένος να απαντά με τρόπο καθησυχαστικό και συναισθηματικά υποστηρικτικό.
Από την άλλη πλευρά, όμως, αυτή η φαινομενικά ακίνδυνη και ανακουφιστική ψηφιακή συντροφιά ενδέχεται να εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των νέων. Οι πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις είναι εκ φύσεως πολύπλοκες, γεμάτες διαφωνίες, αμήχανες στιγμές και συγκρούσεις, στοιχεία που βοηθούν το άτομο να μάθει να διαπραγματεύεται, να συμβιβάζεται και να αναπτύσσει ουσιαστική ενσυναίσθηση. Όταν, όμως, ένας έφηβος συνηθίζει αποκλειστικά σε μια «αποστειρωμένη» και συνεχώς ευχάριστη επικοινωνία με μια μηχανή, υπάρχει ο κίνδυνος να δυσκολευτεί σταδιακά να διαχειριστεί τις ατελείς και απαιτητικές σχέσεις του πραγματικού κόσμου.
Μακροπρόθεσμα, η τάση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη κοινωνική απομόνωση, καθώς ο νέος ενδέχεται να προτιμά την ασφάλεια της ψηφιακής αλληλεπίδρασης από την προσπάθεια ένταξης σε μια πραγματική παρέα, όπου η πιθανότητα της απόρριψης παραμένει πάντα υπαρκτή.
Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές εφαρμογές AI companion δεν λειτουργούν απλώς ως ουδέτερα τεχνολογικά εργαλεία. Συχνά σχεδιάζονται ώστε να ενισχύουν τη διαρκή αλληλεπίδραση και τη συναισθηματική σύνδεση του χρήστη με την εφαρμογή, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επηρεάζεται η ψυχολογία των ανηλίκων χρηστών.
Συμπερασματικά, η παρουσία των AI βοηθών στην καθημερινότητα των εφήβων δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αφοριστικά ούτε να δαιμονοποιείται. Για αρκετούς εσωστρεφείς ή κοινωνικά αγχώδεις νέους, οι εφαρμογές αυτές μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα πρώτο, μεταβατικό στάδιο εξωτερίκευσης σκέψεων και συναισθημάτων. Παρ’ όλα αυτά, η τεχνολογία δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικαταστήσει τον ανθρώπινο παράγοντα. Σε τελική ανάλυση, καμία ψηφιακή αλληλεπίδραση δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τη βαθιά ανθρώπινη σύνδεση, τη φυσική παρουσία και τη βιωματική εμπειρία των πραγματικών σχέσεων.
Κάθε άρθρο είναι μια ιδέα που αξίζει να ακουστεί.
Εδώ, οι λέξεις βρίσκουν τον σωστό τους χώρο
Πρόσθεσε μας στο inbox σου!
Κάνε εγγραφή στο Newletter μας & ενημερώσου για εμάς
Ενημερωθείτε για την πολιτική προσωπικών δεδομενων.