ΒΑΛΕ ΤΟ ΚΟΜΙΚ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ!

Ως νέα εκπαιδευτικός, ένα ζήτημα που με προβλημάτιζε καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς ήταν το πώς θα μπορούσα να κάνω το μάθημά μου ενδιαφέρον και εύληπτο για τους μαθητές μου. Πώς θα μπορούσα να τους παρουσιάσω το δύσκολο και θεωρητικό εκπαιδευτικό υλικό της Γλώσσας και της Λογοτεχνίας με έναν τρόπο που θα επέτρεπε όχι μόνο την ουσιαστική του εμπέδωση από τα παιδιά, αλλά και ταυτόχρονα θα μετέτρεπε την εκπαιδευτική διαδικασία από μία ανιαρή αγγαρεία σε μία δημιουργική δραστηριότητα.

Την πρώτη φορά που μπήκα στην τάξη μου, ρώτησα τους μαθητές αν έλκονται ή αν απωθούνται από το μάθημα της Γλώσσας. Στη συντριπτική τους πλειονότητα τα μάτια των εφήβων με κοίταξαν σαν να εννοείται η απάντηση που τα στόματα ντρέπονταν να ομολογήσουν: αν όχι απεχθές, το μάθημα αυτό τους ήταν τουλάχιστον αδιάφορο. Ακριβώς τότε, πήρα την απόφαση να ψάξω το θέμα σε βάθος, κι αν μπορώ να αλλάξω αυτή τους την οπτική.

Σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς λοιπόν, παράλληλα με τη ροή του μαθήματος εντάξαμε στη ρουτίνα μας διάφορες δραστηριότητες για να χρωματίσουμε τη μουντάδα: πιο πετυχημένη ήταν η ώρα της φιλαναγνωσίας, με αναγνώσματα Ελλήνων κατά κανόνα συγγραφέων, αναλύσεις φιλολογικές, ηθογραφικές και διδακτικές. Ωστόσο, δεν ήμουν πλήρως ικανοποιημένη. Για αρκετούς μήνες μελετούσα διστακτικά το ενδεχόμενο να ασχοληθούμε με το κειμενικό είδος των κόμικ, μέχρι που στις διακοπές του Πάσχα, έχοντας τον απαραίτητο χρόνο να προετοιμάσω το ανάλογο project, πήρα επιτέλους την απόφαση.

Ασχοληθήκαμε με τη Φρουτοπία, συγκεκριμένα με το τρίτο τεύχος «Το Τρομερό Φρουκτήνος». Επιλέχθηκε το συγκεκριμένο κόμικ, αφενός λόγω του βαθιού νοηματικού και διδακτικού πλούτου του, αφετέρου επειδή το προτίμησαν κι οι ίδιοι οι μαθητές. Το αξιοθαύμαστο είναι πως ένα τόσο απλό κόμικ όσο η Φρουτοπία αποτέλεσε εξαιρετική πηγή μάθησης. Η ενασχόληση με το συγκεκριμένο κόμικ διήρκεσε δύο συνεχόμενες διδακτικές ώρες. Αφότου το διαβάσαμε, ο καθένας είπε την άποψή του για την πλοκή. Προχωρήσαμε στην ανάλυσή του ως πολυτροπικού κειμένου και πραγματικά τα παιδιά έδωσαν τόση προσοχή, ώστε πιστεύω πως κατανόησαν καλύτερα την πολυτροπικότητα από κάθε άλλη φορά που είχαμε επιχειρήσει να την προσεγγίσουμε ως έννοια.

Κατόπιν, προβήκαμε στα λημέρια της Λογοτεχνίας. Διαιρέσαμε το κόμικ σε τρεις νοηματικές υποενότητες, αναλύσαμε ηθογραφικά τους χαρακτήρες, αποσυμβολίσαμε εικόνες, με τρανταχτότερο παράδειγμα την κορώνα που φορά ο Σωτήρης το Καρπούζι, ο ένας από τους τρεις συνωμότες, ο οποίος θέλει να γίνει Καρπουζοκράτορας. Η κορώνα του έχει τη μορφή χρυσού λεμονοστύφτη και σε μία χώρα στην οποία κατοικούν φρούτα και λαχανικά το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: αν η εξουσία πέσει σε λάθος χέρια, στην προκειμένη περίπτωση στον Σωτήρη και τους υπόλοιπους συνωμότες, οι πολίτες θα στυφτούν και θα ξεζουμιστούν… και εξερευνήσαμε το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας.

Η ιστορία μας αναλύει τρεις διαφορετικούς τύπους προσωπικότητας ως προς τη σχέση με τον εαυτό μας. Από τη μία, στην αρχή, έχουμε τα άτομα που αισθάνονται μειονεκτικά, δεν έχουν αυτοεκτίμηση και επιθυμούν να αλλάξουν την εμφάνιση, τα χαρακτηριστικά τους, προκειμένου να γίνουν αποδεκτά από το κοινωνικό σύνολο. Τέτοια παραδείγματα συνιστούν η Μάτα η ντομάτα, ο Ανανιάς το πεπόνι, η Πιπεριά, το Ρεβίθι και πολλοί άλλοι. Από την άλλη, προς το τέλος, έχουμε τους τρεις συνωμότες, τα άτομα εκείνα που έχουν αλαζονεία και εγωισμό, θεωρούν πως είναι καλύτεροι και πιο άξιοι από τα υπόλοιπα ζαρζαβατικά, για αυτό και τους ανήκει δικαιωματικά, υποτίθεται, η εξουσία. Και στη μέση ακριβώς της ιστορίας μας, έχουμε χαρακτήρες όπως το Βλίτο που είναι κάπως ανόητο, και τον Αρχέλαο, το λαχανιασμένο λάχανο, που τρέχει στον στίβο και τερματίζει πάντοτε τελευταίος διότι λαχανιάζει. Ο κόσμος τους κρίνει, όμως αυτοί οι δύο χαρακτήρες, διαθέτοντας αυτογνωσία, προσπαθούν να βελτιώσουν τα ελαττώματά τους ο καθένας με τον τρόπο του και αρνούνται να αλλάξουν τον εαυτό τους ή να εγκαταλείψουν τα όνειρά τους, έχοντας την απαραίτητη δόση αυτοπεποίθησης. Εδώ έγκειται και το ηθικό δίδαγμα. Οι τρεις αυτές κατηγορίες ατόμων θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως εκπροσωπούν τις τρεις αριστοτελικές έννοιες, την Υπερβολή, την Έλλειψη και τη Μεσότητα, την ιδανική, ισορροπημένη κατάσταση στην οποία όλοι θα πρέπει να στοχεύουμε — να κι ένας λόγος να ενταχθεί το κόμικ και στις πιο προχωρημένες, λυκειακές τάξεις, στα μαθήματα της Φιλοσοφίας ή των Αρχαίων από Μετάφραση.

Για να μην μακρηγορώ, το μάθημα αυτό στέφθηκε από αληθινή επιτυχία. Η ροή του ήταν εντυπωσιακή, η συμμετοχή και το ενδιαφέρον των μαθητών γνήσιο, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι περάσαμε καλά, διασκεδάσαμε, μάθαμε… τόσο οι μαθητές, όσο κι εγώ. Και το ακριβότερο δίδαγμα που έλαβα είναι ότι κάτι τόσο απλό όσο ένα κόμικ μπορεί να γίνει το καλύτερο πλάνο - εποικοδόμημα - θεμέλιο διδασκαλίας για όλες τις ηλικίες και πραγματικά όλες τις θεματικές, από τη Γλώσσα του Γυμνασίου, μέχρι και τα Αρχαία από Μετάφραση στη θεωρητική κατεύθυνση του Λυκείου. Θέλω τέλος, να πιστεύω, ότι μέσα από αυτό το μικρό project, που θα συνεχιστεί και στα επόμενα μαθήματα, κατάφερα έστω και λίγο να τους κλονίσω την αδιάφορη ματιά προς ένα μάθημα που θα μπορούσε να είναι τόσο όμορφο, αλλά μερικές φορές κι εμείς οι ίδιοι εκπαιδευτικοί ξεχνάμε να το ομορφύνουμε.

Ελισάβετ Ασφενταγάκη